 ZİMANÊ KURDÎ
Zimanê Kurdî di nav zimanê hind ewrûpi’de cih
digirê; yanî cawa zimanê tirkî din nav gruba ural Altay, Erebi û
Sûryanî di nav hami sami de bê zimanê kurdi jî, din nav gurûba hînd
ewrûpî û şaxê Hîndu deye.
Her çiqas gelek zimanzan ( ez dibejim wana
zimannezan) dibejin zimanê kurdî, ji zımanê farisî cêbuye ji
farisî cuda bûye. Ev ne tiştekî raste; Ji ber ku zimanê kurdi ji
gelek taybetmendiyen xwe ji farisî cuda dibê. Mînaka vê ya
berbiçav Jî zayende. Ji ber ku zimanê kurdî zimanekî bi zayend e.
Mînak: dar û êzing. Dar peyvek zayenda wê mê û zayenda êzing jî nêr
e. Mijarêk ku em li ser bisekinin jî pêvek û tewangê di mijarê
dahatû de emê li ser van berfireh li ser bisekinin.
Zimanê kurdî ji car zaravaya pêk tê ev zarava
jî ev’in: gorani, sorani, kurmancî û zazakîye.
Di kurdî de 31 tîp hene ji vana 8 dengdêr û 23 jî
dengdar’in…
TÎPÊN GIRDEK:
A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z
TÎPÊN HÛRDEK:
a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z
Dİ KURDÎ DE 8 TÎPÊN DENGDÊR HENE:
A E Ê I Î O U Û (a e ê i î o u û)
Dİ KURDÎ DE 23 TİPÊ DENGDAR HENE:
B C Ç D F G H J K L M N P Q R S Ş T V W X Y Z (b c ç d f g h j k l
m n p q r s ş t v w x y z)
Tîpên kurdî ê ku di Tirkî de tunene:
,
Ê, Q, U, W, X
Di hevokê de minakên tîpan:
Ê: Êzing, êrîş, êvar..
Q: qam, beq
W: wate welat
X: Xort, baxçe…
U: Kur, Kurd
XW: diftong: xweda,
berxwedan
A:
agir, aşîtî..
B:
bav, baran
C:
cizîr, cav
Ç:
çîrok, çavbirçî,,,
D:
dojeh, dêrsim
E:
ezmun, elok
Ê:
êzing, êş
F:
ferheng, ferîşteh,fêrbûn
G:
girav, giran
H
hejîr, heval
İ:
dil ziman
Î:
azadî
J:
roj, jor, jêhat, jêbirk
K:
kurd kurdistan
L:
lez, lênûsk
M:
mamoste melkemot,mêrdîn
N:
netew nan
O:
oxir pol
P:
pol pênûss
Q:
qaşo qertaf
R:
roj, rûpel
S:
serok, sosret
Ş:
şanenav,şemî şûr şor
T:
taybet pirtûk
U:
kur, kurd
Û:
kûr ûr
V:
peyv heval
W:
wate, welat
X:
xal, xort,axaftin
Y:
yek , yadê dayê
Z:
ziman , zêr zer,
CUDAHÎYÊN TÎPÊN KURDÎ:
|
1. e - ê : |
|
bê – be |
sêr – ser |
|
dê – de |
şêr – şer |
|
kêr – ker |
têr – ter |
|
mêr – mer |
zêr – zer |
|
pêr – per |
|
|
2. i - î |
|
bir – bîr
|
gir – gîr |
|
çir – çîr |
pir - pîr |
|
fir – fîr |
mir – mîr |
|
3. u - û |
|
cur – cûr |
kur - kûr |
|
dur – dûr |
qul - qûl |
|
gur – gûr |
hur - hûr |
|
4. k - q |
|
dek – deq |
kok - qoq |
|
kal – qal |
kelem - qelen |
|
5. v - w |
|
dev - dew |
tavî – tawî |
|
bavî - bawî |
ava – awa |
Di dawi de ez dixwaz im li ser mijara pişaftin û xwe pişaftinê
bisekinim.( Asimilasyon otoasimilasyon...) Berî ku em bikevin vê
mijarê. ez wek mamosteyek kurd banga min dewletê ev e: diva bî
deverên ku pirani kurd lê dijîn perwerdehi, ji dibistana seretayi
heta zaningehê zimanê perwerdehiyê bi kurdi be dayîn û ji bo vê
makeqanun bê guhertin…
Em gelê Mezopotamya gelê li ser axa kurdistanê tim gelê serdest
sucdar dibînin ev tişteke rastê lê çiqas gelê serdest sucdar bin
gelê li Mezopotamya dijîn ew qasî sucdarin. Ji ber ku gelê me di
malê xwe de jî bi zimanê dayîke na, bi zimanê dijmine xwe di axivê
û xizmetê jê re dikê.
2 kasım
2009 Perşembe
E-mail: cegerxwinselhe@gmail.com
CEGERXWÎN SELHÊ
|