|
|
Gümüş İşleme
Telkari'ye tel ile yapılan işleme aynı zamanda 'vav işi' de denilmektedir.
Bu isim, Osmanlıca vav harfinin, uygulamada motif olarak sıkça kullanılmasından
dolayı verilmiştir. Ayr ıca
bu sanata çift işi diyenler de vardır. Bu ismin kaynağı ise, işin yapımı
sırasında parçaların teker teker biraraya getirilmesinde kullanılan, cımbıza
benzer, ancak ucu daha ince olan ve 'çiff ' olarak isimlendirilen alettir. Bu
iki isim de genellikle sanatkarlar, arasında kullanılır.
Bir çok geleneksel sanatımızda olduğu gibi, telkaride de sanatkar işinde
kullanacağı her türlü malzemeyi kendisi yapmak zorundadır. Yani, usta telkaride
kullanacağı telleri kendi atölyesinde hammaddeden elde etmektedir. Öyle ise biz
de, bu sanat dalımızı anlatmaya, kullanılacak telin yapımıyla başlayabiliriz.
Ocakta pota içerisinde eritilen maden (bu işte en çok kullanılan maden gümüştür,
bazen altın ve başka madenler de kullanılır) çubuk haline getirilmek için kalıba
dökülür. Yapılacak işin şekline göre çubuk döküm, üzerinde genişten dara doğru
delikleri olan çelikten yapılmış haddeden geçirilir.
Çalışmaya önce muntaç yapımıyla, yani ana iskelet kurularak başlanır. Muntaçın
tel kalınlığı motiflerin tel kalınlığının iki katıdır. Muntaçdan soma ara
boşluklar teker teker büyük bir titizlik ve sabır ile doldurulur. Bütün bu
çalışmalar, ceviz ağacından kesilmiş düz yüzeyli bir levha üzerinde yapılır. Bu
ceviz levha, üst yüzü yakılarak yağı alındıktan soma, ağır demir levhalar
altında iki-üç gün bekletilerek kullanılacak hale getirilir. Son zamanlarda,
ceviz levha yerine iletken özellikleri zayıf, yanmaz amyant levhalar da
kullanılmaktadır
Bazı kaynaklar, ana iskeletin kurulmasında tellerin 'lehim'le
birleştirildiğinden özetmektedirler. Bu bütünüyle yanlıştır. Çünkü bir gümüş
işine lehim değdi mi, o iş hurdaya atılır. Lehim gümüşü çürütür.Gümüş tellerin
birleştirilmesinde kullanılması gereken yöntem 'kaynak' tır. Mili metrik
tellerin kaynak yapılması çok güçtür. Çünkü ısı biraz fazla kaçırılırsa telin
kendisi erir. Dolayısıyla bu çalışma
 büyük
titizlik ve sabır ister. Bunun için önce, ayarı belli bir ölçüde düşürülen
gümüş, eğelenerek küçük tanecikler halinde bir güderi parçası içine toplanır.
Eğelenmiş gümüş bir kaba konur ve içerisine toz boraks katılır. Suya
daldırıldıktan soma amyant üzerine yerleştirilen ana iskeletin her bir parçası
bu gümüş-boraks karışımı ile kaynak yapılarak birleştirilir.
İskeletin yapımından sonra motif yerleştirme işi, aynı şekilde kaynak yöntemiyle
devam eder. Ancak motif yapımı uzun zaman alır. Bu yapım sırasında da büyük bir
titizlik ve sabır gereklidir.
Telkariden yapılan işler sayılamayacak kadar çeşitlidirler. Mesela sigara
ağızlıklarından, tütün kutusundan, fincan zarflarından tutun da çeşitli
tepsiler, kemerler, tepelikler, aynalar hep telkari tekniği ile yapılmışlardır.
Bu sanatın kaynağının Mezopotamya ve eski Mısır olduğu sanılmaktadır. Buralardan
Uzak Doğuya, başka bir koldan ise Anadolu'ya ve Anadolu üzerinden de Avrupa'ya
yayıldığı bilinmektedir.
Yurdumuzda ise en önemli telkari merkezi Mardin'in Midyat ilçesi olmuştur.
Midyat işleri son derece zarif ve kıymetlidirler.
ANASAYFAYADON
|
|
